Parafie, kościoły w Gminie Pelplin

Pelplin

Parafia Katedralna Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny
Bazylika Mniejsza w Pelplinie

adres: Plac Mariacki 2, 83–130 Pelplin
telefon: +48 (058) 536–15–64
Proboszcz: ks. prałat Tadeusz Brzeziński
Nabożeństwa
Dni powszednie: 7:00, 8:00 w kościele Bożego Ciała, 18:00
Niedziele i święta: 7:00, 8:30, 10:00, 12:00, 13:30,
16:00 w kościele Bożego Ciała, 18:00
Nieszpory lub
nabożeństwo okresowe:
w katedrze, 15:00
Święta zniesione: 7:00, 8:00, 17:00, 18:00

Kościół poklasztorny p.w. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, katedralny od 1824 roku, obecnie bazylika mniejsza w Pelplinie

katedraRozpoczęcie budowy świątyni a także czas jej trwania stanowi ciągle przedmiot badań i rozważań naukowców. Z dotychczasowych ustaleń wynika, że prace budowlane rozpoczęto nie wcześniej niż na początku XIV wieku i trwały one do połowy wieku XVI, kiedy w 1557 roku Antoni Schultes zakończył zasklepienie ramion transeptu.

W latach 1602-3 między południową nawą prezbiterium a północną ścianą ówczesnego kapitularza ( dawnego oratorium) dobudowano nową zakrystię, która w 1714 roku otrzymała od strony kościoła barokowy portal. W 1645 roku wzniesiono od strony północnej kaplicę rodziny Kosów, a w 1600 roku od zachodu dobudowano kruchtę rozebraną w 1841 roku.

W końcu XVII wieku w południowo – zachodnim narożu południowego ramienia transeptu zbudowano spiralną klatkę schodową, prowadzące na piętro wschodniego skrzydła klasztoru.

Między rokiem 1841 a 1842, po rozebraniu kruchty zachodniej, wbudowano w nawę główną przedsionek z późnogotycką emporą, na której zamontowano w 1845 roku organy.

Generalny remont katedry odbył się w latach 1894-95, pod nadzorem Johanna Heinego, ówczesnego radcy budowlanego i powiatowego konserwatora zabytków.

Ukształtowanie typu architektonicznego pelplińskiego kościoła stanowi wypadkową wpływów macierzystego kościoła w Doberanie (między innymi: położenie i zastosowanie filarów transeptu), zalecanego uniwersalnego schematu kościoła cysterskiego( układ bazylikowy, zamknięcie prezbiterium, sygnaturka), jak i rozwiązań angielskich ( brak obejścia, przesunięcie transeptu).

W rezultacie powstała orientowana, trójnawowa, 11-przęsłowa bazylika, złożona z czteroprzęsłowego, zamkniętego ścianą prostą prezbiterium ( w odróżnieniu od Doberanu), oddzielonego od pięcioprzęsłowego korpusu nawowego dwuprzęsłowym, halowym transeptem. Ramiona transeptu znacznie występują poza mury lateralne nawy, a południowe zostało wtopione w krużganek klasztorny. Element charakterystycznej kompozycji fasady i elewacji wschodniej to ośmioboczne wieżyczki schodowe, pełniące, podobnie jak przyskokowe przypory i łuki oporowe, ukryte pod dachami naw bocznych, rolę konstrukcyjną. Skrzyżowanie nawy środkowej i transeptu podkreślono przezroczową, ośmioboczną sygnaturką, pochodzącą z 1619 roku.

Mury kościoła wzniesiono z cegły układanej w wątku gotyckim, a wewnętrzne filary w wątku blokowym.

Świątynia przykryta jest sklepieniami zróżnicowanymi pod względem formy i czasu powstania:

  • w nawach bocznych występuje sklepienie gwieździste, żebrowe, także z żebrem przewodnim, z końca XIV wieku, z licznymi ceramicznymi wspornikami zdobionymi wyobrażeniami postaci męskich i fantastycznych zwierząt.
  • w nawie głównej czytelne są dwa etapy budowy sklepień: z 1. połowy XV lub początku XVI wieku, gwieździste, wieloramienne.
  • w ramionach transeptu znajdują się sklepienia o najbogatszej formie, ukończone w 1557 roku, gwieździste, ośmioramienne, wsparte środkiem na ośmiobocznym słupie.

 Sklepienia wsparte są przez trójboczne filary przyścienne i ośmioboczne filary arkad międzynawowych.

Licowane cegłą elewacje katedry, dekorowane zostały w zwieńczeniu trójlistnymi gzymsami arkadowymi, fryzami z motywem czwórliścia oraz rekonstruowanymi, malowanymi fryzami maswerkowymi.

Fasadę i elewację wschodnią akcentuje wielkie ostrołukowe okno środkowe (maswerki rekonstruowane w 1867 roku), nad którym, ponad partią gzymsów i fryzów, znajduje się późniejszy od części dolnej, trójosiowy szczyt. Pole szczytu ujęte i dzielone narożnie ustawionymi filarkami, między którymi umieszczono dwa rzędy ostrołukowych blend; u podstawy szczytu widoczny barokowy wykusz z 1680 roku.

Pozostałe szczyty prezentują typ schodkowy o rozwiązaniu odmiennym: północny i zachodni z XV wieku, o półkolistym zwieńczeniu dodanym w 1557 roku. Na uwagę zasługuje szczyt wschodniej nawy środkowej, z początku XV wieku, zdobiony laskowaniami i maswerkami oraz ceramicznymi konsolami z wyobrażeniami męskich popiersi (uznawanych za wizerunki budowniczych).

Katedra dostępna jest przez cztery portale, wśród których wyróżnia się portal północny, prowadzący niegdyś bezpośrednio na cmentarz przykościelny. Wykonany z profilowanej cegły i sztucznego kamienia, o sześcioskokowym ościeżu i bogato dekorowanych trzech archiwoltach, w których przedstawiono postaci świętych, aniołów oraz motywy dekoracyjne arkadowe i roślinne. W partii kapiteli umieszczono proroków ze Starego Testamentu a w ostrołuku podobiznę Chrystusa w mandorli, z narzędziami męki oraz dwoma klęczącymi aniołami po bokach.

Z najstarszego wystroju kościoła zachował się, na filarze północnym, części wschodniej, niewielki fragment polichromii przedstawiający Świętego Krzysztofa. Freski neogotyckie, projektu Fryderyka Stummela, wykonane zostały przez autora i jego uczniów.

Pozostałością pierwotnego wyposażenie jest zespół stall, pochodzących z połowy XV wieku, rozdzielonych i przeniesionych do prezbiterium w 1842 roku, charakteryzujących się niezwykle bogatą dekoracją snycerską jak i rozwiniętym programem treściowym.

W świątyni znajdują się 23 ołtarze, w tym trzy z marmuru, dwa ze sztucznego kamienia, pozostałe drewniane.

Najwspanialszy to ołtarz główny, wykonany w latach 1623-24, sześciokondygnacyjny, pięcioosiowy, z obrazami: „Koronacja Marii” w polu głównym oraz „Wizja Świętego Bernarda” powyżej, malowanymi przez Hermana Hana, a także licznymi rzeźbami świętych i dostojników kościelnych.

Z pozostałych elementów wyposażenia wymienić należy manierystyczne stalle z 1622 roku, barokową ambonę z 1682 roku i prospekt organowy z 1680 roku wykonane przez Mateusza Schollera z Gniewa także organy – dzieło Jana Jerzego Wolfa i Daniela Nitrowskiego. Dotrwała również część rokokowych konfesjonałów i ław, niektóre z nich skopiowano w XIX wieku.

Najstarsze naczynia i szaty liturgiczne przechowywane są w Muzeum Diecezjalnym.

Lignowy Szlacheckie

Parafia Świętego Marcina
w Lignowach Szlacheckich

adres: Lignowy Szlacheckie, 83–121 Rudno
telefon: +48 (058) 536–11–31
Proboszcz: ks. Zdzisław Styn
Nabożeństwa
Dni powszednie: 17:00, 18:00 (Kursztyn środa i sobota)
Niedziele i święta: 7:30, 9:30:(Kursztyn), 10:50
Święta zniesione: 9:00, 17:00, 18:00 (Kursztyn)

Kościół parafialny pod wezwaniem świętego Marcina i świętej Małgorzaty w Lignowach Szlacheckich

lignowyZbudowany w 1. połowie XIV wieku, z fundacji zakonu krzyżackiego, potwierdzony w dokumencie z 1340 roku, wydanym przez komtura gniewskiego Hermana Kühdorfa, w którym mowa jest o 24 morgach przeznaczonych na utrzymanie kościoła. Na początku XVI wieku wymieniono strop prezbiterium na sklepienie. W 1567 roku przejęty przez luteran, w których posiadaniu do 1569 roku, kiedy to staraniem biskupa Rozrażewskiego , został zwrócony katolikom. W czasie wojen szwedzkich znacznie uszkodzony, zwaliło się sklepienie nawy oraz zwieńczenie wieży. Wówczas wykonano w nawie strop drewniany a wieżę uzupełniono późnorenesansowymi szczytami. Podczas działań ostatniej wojny wieża została ponownie uszkodzona, jak również dach i strop nawy, które odbudowano latach 1947-56.

Kościół orientowany, jednonawowy, czteroprzęsłowy, z węższym wydzielonym i trójprzęsłowym prezbiterium i najwyższą wieżą w części zachodniej. Bryła kościoła zróżnicowana, z addycyjnym układem poszczególnych członów – najniższym prezbiterium i najwyższą wieżą, przykrytymi odrębnymi dachami dwuspadowymi.

Mury wzmocnione dwuuskokowymi przyporami, szczególnie masywnymi w obrębie wieży. Między przyporami ostrołukowe, wysokie okna a w ścianie wschodniej także blenda. W zwieńczeniu tej elewacji wysoki szczyt rozdzielony oprofilowanymi filarkami z pinaklami, między którymi wimpergi, skrajne z ostrołukowymi, dwudzielnymi maswerkami. Wieża o elewacjach zdobionych rzędem ostrołukowych blend, o przezroczowej ostatniej kondygnacji z ostrołukowymi otworami. W zwieńczeniu wieży szczyty schodkowe z blendami dwułucznymi i półkolistymi.

We wnętrzu zachowane wyposażenie kościoła barokowe i rokokowe: ołtarz główny i boczne, ambona i chrzcielnica a także rzeźby gotyckie. Kościół otoczony ceglanym murem, fragmentarycznie zdobiony fryzem arkadowym, rozdzielony płycinowymi słupkami; od strony zachodniej neogotycka ceglana brama, od wschodniej brama kuta, ujęta ceglanymi słupkami.

Rajkowy

Parafia pod wezwaniem Świętego Bartłomieja
w Rajkowach

adres: Rajkowy 67, 83–130 Pelplin
telefon: +48 (058) 536–17–91
Proboszcz: ks. Jerzy Kryger
Nabożeństwa
Dni powszednie: 17:30 (zimą), 18:00 (latem)
Niedziele i święta: 8:00, 10:30, 16:00
Święta zniesione: 8:00, 18:00

Kościół parafialny pod wezwaniem Świętego Bartłomieja w Rajkowach

rajkowyParafia w Rajkowach została założona w 1282 roku, tutejszego proboszcza wymieniono w dokumentach w roku 1321 i 1439. W latach 1566-97 świątynia pozostawała w rękach Lateran, następnie staraniem biskupa Rozdrażewskiego, zwrócona ją katolikom.Obecny kościół zbudowano w 1721 roku, na miejscu starszego, z inicjatywy proboszczów Jana Rówkowicza i Szymona Ćwiklińskiego. W 1783 roku dostawiono więżę od strony zachodniej; od 1796 działał przy kościele szpital. Restaurowany w 1922 roku, podczas ostatniej wojny kościół został uszkodzony, remont przeprowadzono w latach 1945-50. Usytuowany na wzniesieniu, okolony ceglano-kamiennym murem wyznaczającym cmentarz, z neogotycką bramą od wschodu.

Kościół barokowy, orientowany, o układzie salowym, z trójbocznie zamkniętym prezbiterium, dobudowaną czworoboczną wieżą od strony zachodniej oraz aneksami: zakrystią od południa i kruchtą od północy. Murowany z cegły, na kamiennej podmurówce, o licowanych elewacjach i tynkowanym detalu architektonicznym. Bryła rozczłonkowana, korpus i prezbiterium nakryte wspólnym dachem, z niższymi aneksami oraz masywną wieżą zwieńczona dachem kopulastym z przezroczową sygnaturką o dachu baniastym zakończonym iglicą, kulą, chorągiewką z datą 1922 oraz krzyżem.

Elewacje prezbiterium i wieży oskarpowane, skarpy sięgają do połowy wysokości półkoliście zamkniętych okien. Na osi elewacji wschodniej półkoliście przesklepiona wnęka z drewnianą, barokowa figurą Świętego Jana Nepomucena . Na elewacji południowej umieszczona kwadratowa tarcza kamienna zegara słonecznego, z napisem: „Anno 1676.Sprawił wiernym zostając kościelnym Marcin Kofman z Rayków”.

W kościele znajduje się cenne wyposażenie między innymi barokowy ołtarz główny, ołtarze boczne: późnorenesansowy, rokokowy i barokowy, ten ostatni przeniesiony z Pelplina, ponadto ambona, chrzcielnica a w kruchcie gotycka kamienna kropielnica. W nowszej części znajduje się mauzoleum rodziny Maniów, z fasadą akcentowaną doryckimi półkolumnami, wspierającymi uproszczone belkowanie, powyżej którego oprofilowany szczyt o zaokrąglonym wierzchołku i spływowych obrzeżach. Na osi półkoliście zamknięte drzwi w profilowanej opasce.

Wielki Garc

Parafia Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny
w Wielkim Garcu

adres: Wielki Garc 24, 83–121 Rudno
telefon: +48 (058) 536–11–09
Proboszcz: ks. Wojciech Gruba
Nabożeństwa
Dni powszednie: 17:00 (zimą), 18:00 (latem) Rudno,
sobota 16:00,(zimą), 17:00 (latem)
Niedziele i święta: 7:00, 9:00 (Rudno), 10:30 zimą,
8:00, 10:15, 12:00 (Rudno)
Święta zniesione: 10:15, 17:00 (Rudno), 18:00

Kościół parafialny pod wezwaniem Niepokalanego Poczęcia NMP w Wielkim Garcu

garcParafia została wydzielona z gniewskiej na początku XIV wieku, z 1326 roku, pochodzi wzmianka o proboszczu Tizko. Po połowie XVI wieku kościół przeszedł w ręce luteran i dopiero interwencja biskupa Rozdrażewskiego przywróciła w 1596 roku, świątynię katolikom. Kościół wzniesiony na początku XIV wieku, jako budowla jednonawowa, z przesklepionym prezbiterium, rozbudowana w końcu XV wieku lub na początku XVI o nawy boczne i zakrystię. W 2. połowie XVII wieku drewnianą część wieży zastąpiono murowaną a w połowie XIX wieku wykonano nową konstrukcję drewnianych sklepień. W 1925 roku bracia Drapiewscy z Pelplina wykonali polichromie wnętrza.

Kościół orientowany, trójnawowy, pseudobazylikowy, z wyodrębnionym, węższym prezbiterium, zamkniętym ścianą prostą podłużną zakrystią od północy oraz czworoboczną wieżą od zachodu. Murowany z cegły, układanej w obrębie prezbiterium i wieży w wątku gotyckim, naw i zakrystii w wątku blokowym.

Bryła przykryta dachem dwuspadowym wspólnym dla zakrystii, zaakcentowana masywna wieżą z dachem dwuspadowym i obustronnymi szczytami. Elewacje prezbiterium i wieży opięte uskokowymi skarpami, sięgającymi szerokiego, gładko tynkowanego fryzu, ujętego gzymsami. Między skarpami duże, ostrołukowe okna z dwułucznymi maswerkami. Elewacje wieży dzielone gładkim fryzem z gzymsami, w przyziemiu półkoliście zamknięty portal o uskokowych ościeżach, na kondygnacjach wyższych ostrołukowe blendy i prześwity zamknięte odcinkowo. Szczyty wieży trójstrefowe, dzielone tynkowanymi gzymsami, ze spływami wolutowymi i trójkątnym naczółkiem w zwieńczeniu.

We wnętrzu nawa i prezbiterium nakryte drewnianymi i pozornymi kolebkami, nawy boczne stropem, całość pokrywa polichromia ze stylizowanymi motywami roślinnymi nawiązującymi do sztuki ludowej a także sceny figuralne. Zachowane wyposażenie – ambona, ołtarze i chrzcielnica z XVII wieku, a także niezwykle cenne dwie płyty nagrobne starosty Michała Żelisławskiego i jego żony Anny, zapewne przeniesione do środka.