Historia ziemi pelplińskiej

katedra

„Klasztor ten założony i uposażony przez dawnych polskich książąt Sambora, Mszczuja i Świętopełka tak wspaniałe i ozdobne miał budowle, że budził podziw wszystkich ludzi.”
Jan Długosz
„Dziejów polskich ksiąg dwanaście”
Tom IV, księga XI.

 

„Wśród morenowych wzgórz, które meandrami przemierza rzeka Wierzyca leży małe przeurocze miasteczko o nazwie Pelplin” (ks. Janusz St. Pasierb). Kryje ono w sobie niezliczone skarby kultury i sztuki wielu pokoleń. Co roku przyciąga setki turystów specyficzną, nieco nostalgiczną atmosferą sprzyjającą niespiesznym wędrówkom, spokojnym spacerom oraz wartościowemu wypoczynkowi.

Pelplin na kartach historii pojawił się 2 stycznia 1274 r., w dokumencie wystawionym w Świeciu przez księcia pomorskiego Mszczuja (Mestwina) II, syna Mszczuja I i Zwinisławy, córki Mieszka Starego. Książe wówczas nadał Cystersom wieś zwaną Polplin wraz z obszarem zawartym między rzekami Wierzycą, Jonką i Węgiermucą.

Od tej pory ziemie Pelplińskie nierozerwalnie złączyły się ze światem duchowym. Pomiędzy XIII i XVI w. w dolinie nad Wierzycą zakonnicy wznieśli trójnawową świątynię oraz zabudowania klasztorne i gospodarcze. Jak pisał w swojej kronice Jan Długosz ”Klasztor ten był tak piękny i znakomity ze względu na wzniesione w nim budowle i mury, że łatwo budził u wszystkich śmiertelnych podziw”.

palac16 lipca 1821 r. Papież Pius VII bullą „De salute animarum” powiększył Diecezję Chełmińską i przeniósł stolicę z Chełmży do Pelplina /zostanie stolicą diecezji starały się Toruń i Chełmno, lecz rząd pruski wybrał Pelplin w obawie, by większe ośrodki miejskie nie stały się ośrodkami polskiego życia narodowego /. Pelplin oficjalnie stał się siedzibą Biskupów w 1824 r.. Wydarzenia te miały ogromne znaczenie dla niewielkiej wówczas wioski – widać to szczególnie w liczbie ludności. W 1780 r. Pelplin liczył zaledwie 318 osób, a już w 1855 r. liczba mieszkańców wzrosła do 1300.

Wyższe Seminarium Duchowne założone w Chełmnie w 1630 r., przeniesiono do Pelplina w 1829 r. W 1836 r., dzięki staraniom ówczesnego Biskupa Anastazego Sedlaga, otwarto w Pelplinie Collegium Marianum -wówczas jedyną na terytorium zaboru pruskiego polską szkołę średnią. Uczono w niej języka i historii polskiej oraz rozmawiano po polsku Stała się podówczas nie tylko tzw. Niższym Seminarium Duchownym, lecz także miejscem przygotowania kadry inteligencji dla Polski niepodległej. Obie szkoły istnieją po dziś dzień i mają swoje siedziby w pocysterskich zabudowaniach sąsiadujących z przepiękną gotycką bazyliką katedralną. W Pelplinie od 1860 roku działaładrukarnia, w której drukowany był najpierw „Rolnik” a potem w latach 1869 – 1939 „Pielgrzym”. Dziś już nie tylko drukarnia, ale także wydawnictwo noszą nazwę „Brenardinm”. Jest to jedna z najprężniej działających firm w Pelplinie i okolicach oraz jedno z największych Wydawnictw na Pomorzu. W 1931 r., kiedy Pelplin liczył 4200 mieszkańców, nadano mu prawa miejskie, a 6 lat później przyznano herb z mitrą.

Wybuch II wojny światowej otworzył najbardziej tragiczny rozdział w historii Pelplina. Seminarium Duchowne stało się m.in. więzieniem gdzie odbywały się przesłuchania torturowanych więźniów. 20 października 1939 r. po krwawej procesji, która przeszła przez miasto zginęli pelplińscy profesorowie, kanonicy i pracownicy Kurii jacy znajdowali się na miejscu. Zginęło także kilku świeckich obywateli Pelplina.

goraDzień 7 marca 1945 r. położył kres okupacji hitlerowskiej. Detonacje przy wysadzaniu mostów przez wycofujące się oddziały niemieckie zniszczyły witraże Katedry, kościoła parafialnego, kaplic Seminarium i Collegium Marianum. Jedyna bomba, która wpadła do Katedry, przebiwszy dach sklepienia za ołtarzem głównym, na szczęście nie eksplodowała (do dziś na suficie Katedry można wciąż dostrzec to miejsce).

25 marca 1992 r. Pelplin stał się Stolicą Diecezji Pelplińskiej. Pierwszym Biskupem Pelplińskim zostałksiądz prof. dr hab. Jan Bernard Szlaga. Dzięki niemu i olbrzymiemu zaangażowaniu jego współpracowników zabytkowe budowle zostały odrestaurowane a w nim perła architektury Bazylika Katedralna, która jest drugim, co do wielkości kościołem w Polsce zbudowanym z cegły. Zespół zabytkowych budowli w Pelplinie, z jedynym w Polsce egzemplarzem Biblii Gutenberga, został odznaczony Certyfikatem Polskiej Organizacji Turystycznej dla najlepszego Produktu Turystycznego roku 2003.

Pelplin nie bez powodu często nazywany jest Kulturową Stolicą Kociewia. Odbywa się tu wiele imprez o charakterze ogólnopolskim m.in.:

  • Pomorski Festiwal Poetycki im. ks. Janusza St. Pasierba - odbywa się zawsze w drugiej połowie lutego. W Festiwalu uczestniczy młodzież z całej Polski. Pierwszy konkurs odbył się w 1995 r.
  • Międzynarodowy Festiwal Muzyki Organowej w Bazylice Katedralnej w Pelplinie - po raz pierwszy festiwal odbył się w 1998 r. Koncerty odbywają się w Bazylice Katedralnej, w każdą środę lipca i sierpnia o godz. 19:00. W letnie wieczory do Pelplina przyjeżdża śmietanka świata muzyki a wraz z nią miłośnicy niepowtarzalnego dźwięku pelplińskich organów.
  • Jarmark Cysterski - odbywa się w Pelplinie zawsze w trzeci weekend września. Wspaniale zachowane dziedzictwo kulturowe Cystersów oraz niepowtarzalnie wyeksponowana atmosfera średniowiecznych tradycji sprawiają, że jest jedną z najciekawszych atrakcji turystycznych Pomorza.

Odbywa się tu także szereg imprez regionalnych tj.: Dożynki Gminne, Konkurs Gwary Kociewskiej, Światło i Dźwięk, Czwartki Poetyckie i festyny oraz pikniki wiejskie.

Na obszarze gminy znajdują się liczne obiekty, pełne unikalnych w skali europejskiej, zabytków architektury, rzeźby i malarstwa począwszy od średniowiecza aż do czasów współczesnych. Największą atrakcją turystyczną naszego regionu jest Średniowieczny Pocysterski Zespół Zabytkowy, którego sercem jest Bazylika Katedralna z przełomu XIII i XVI w., jedno z najwybitniejszych dzieł architektury gotyckiej. Kryje ona w sobie przepiękny Ołtarz Główny, największy w tej części Europy, a jej barokowe wnętrza ozdabiają wspaniałe ołtarze z niepowtarzalnym malarstwem wielkich mistrzów: Hermana Hana,Bartłomieja Strobla i Andrzeja Stecha.

Odrębną atrakcję Pelplina stanowią Muzeum Diecezjalne, Archiwum Diecezji Pelplińskiej oraz Biblioteka Wyższego Seminarium Duchownego, w których zgromadzono skarby malarstwa, rzeźby Europy środkowej powstałe na Pomorzu. Najcenniejszym eksponatem jest jedyny w Polsce egzemplarz Biblii Guttenberga (1453 – 1455) wyróżniający się (spośród 47 zachowanych na świecie) śladem obalonej czcionki, w oryginalnej, skórzanej oprawie Henryka Costera z XV w.

Turystyczną atrakcją Pelplina i okolic jest także niewątpliwie malowniczy przełom Wierzycy, tereny nadwiślańskiej doliny Walichnowskiej, kompleksy parkowe ogrodu Biskupiego i Seminaryjnego oraz liczne pomniki przyrody. W tym miejscu na szczególną uwagę zasługuje Góra Papieska – miejsce, gdzie 06 czerwca 1999 r. papież Jan Paweł II celebrował mszę świętą. Górę ozdabia pamiątkowy, podświetlany krzyż, droga krzyżowa oraz pomnik.

Największą inwestycją zrealizowaną na naszym terenie jest bez wątpienia budowa Autostrady A1. W Pelplinie zlokalizowano jeden z węzłów autostrady oraz Obwód Utrzymania Autostrady (OUA). Ponadto w 2010 r. oddano do użytku obwodnicę Miasta Pelplin, która z pewnością usprawni komunikację w obrębie miasta, w tym znacząco wpłynie na poprawienie jakości przejazdu na szlaku komunikacyjnym droga krajowa nr 1 – Autostrada A1.

W ofercie inwestycyjnej znajduje się szereg terenów, które dzięki bliskości autostrady A1 stanowią duży potencjał i możliwości do rozwoju gospodarczego. Dogodna lokalizacja oraz niewielkie ograniczenia budowlane mogą zagwarantować wysoką pozycję nie tylko na rynku lokalnym.