150 rocznica wybuchu Powstania Styczniowego

Dodano przez Administrator, 22 stycznia 2013 w Ogólne
0

Senat Rzeczypospolitej Polskiej uchwałą z dnia 3 sierpnia 2012 r. ustanowił rok 2013 rokiem Powstania Styczniowego w 150 rocznicę jego wybuchu.

Powstanie styczniowe było  powstaniem narodowym przeciwko Rosji. Trwało od 22 I 1863 do wiosny 1864 i obejmowało swym zasięgiem Królestwo Polskie, Litwę i Białoruś, w mniejszym stopniu Ukrainę. Spowodowane zostało nasilającym się rosyjskim uciskiem narodu polskiego. Poprzedzone ulicznymi manifestacjami patriotycznymi w Warszawie (m.in. obchodami rocznicy wybuchu powstania listopadowego 1830-1831, procesjami, pochodami o charakterze patriotyczno-religijnym), krwawo tłumionymi przez władze rosyjskie. Wybuch powstania styczniowego przyspieszyło zarządzenie przez władze rosyjskie poboru do wojska (tzw. branki). Branka miała na celu rozbicie konspiracji „czerwonych” i udaremnienie powstania. 22 I 1863 w dzień wybuchu powstania CKN przeobraził się w Tymczasowy Rząd Narodowy. TRN opublikował manifest powstańczy i uzupełniające go dekrety. W manifeście rząd wzywał narody polski, litewski i białoruski do walki z zaborcą, zarazem uroczyście ogłaszał zniesienie różnic stanowych oraz natychmiastowe uwłaszczenie.

Ogółem przez szeregi oddziałów polskich w całym okresie powstania przeszło ponad 200 tys. ochotników. Stoczono ok. 1200 potyczek. Największe nasilenie powstanie styczniowe osiągnęło latem 1863, gdy przewagę we władzach centralnych uzyskali „biali” i po przejęciu dyktatury powstania przez Mariana Langiewicza (10-19 marca, po krótkim okresie dyktatury LudwikaMierosławskiego).

Klęska powstania była ogromnym wstrząsem dla Polaków. Wśród znacznej części społeczeństwa zapanowało przeświadczenie o beznadziejności wszelkiej walki zbrojnej. Rząd carski stopniowo likwidował resztki autonomii Królestwa Polskiego, którego nazwę zmieniono na Kraj Nadwiślański.

Na pelplińskim cmentarzu przy kościele Bożego Ciała spoczywa Anastazy Pruszak, uczestnik Powstania Styczniowego 1863 roku. Urodzony 15 kwietnia 1846 roku w Bytonii, gmina Zblewo, jako syn nauczyciela Stanisława Pruszaka.
W powstaniu należał do Żandarmerii Narodowej. Wzięty do niewoli, zesłany został na Sybir / Syberię/. Po powrocie do kraju przeprowadził się do Pelplina, gdzie wspólnie z żoną Kazimierą z domu Dzierzgowskich prowadził hotel „Pólko”. zmarł w Pelplinie 31 lipca1902 roku i pochowany został na cmentarzu przy kościele Bożego Ciała.

 

Wspomnieć tu należy o jego synu Teodorze Pruszaku (1884 – 1939), restauratorze, wiceburmistrzu Pelplina w latach 1934 – 1939. Został zamordowany przez hitlerowców w październiku 1939 roku.

 

Jedną z ważnych osób związanych z powstaniem styczniowym był Walenty Stefański ( 1813 – 1877), uczestnik powstania listopadowego 1830 -1831, były księgarz poznański. Od 1864 roku zamieszkały w Pelplinie. Działał na rzecz powstania styczniowego. Za artykuł w „Nadwiślaninie” pt. „Co teraz zrobić”, jako przygotowujący „zbrodnie stanu”, skazany na dwa lata twierdzy w Wisłoujściu pod Gdańskiem ( 1862 – 1864 ). Zmarł w Pelplinie , gdzie został pochowany na cmentarzu przy kościele Bożego Ciała.

W powstaniu styczniowym uczestniczyli również uczniowie bądź nauczyciele Collegium Marianum w Pelplinie. Więcej na ten temat można przeczytać w Kociewskim Magazynie Regionalnym, w publikacji ”W Kręgu kuźni polskości, o pelplińskim Collegium Marianum” autorstwa Beaty Kowalewskiej.